Om sorg

Det fins ei fin linje mellom kva ein burde og ikkje burde publisere på ein blogg. Dette er noko eg har tenkt over ein del i det siste, og som eg merkar hemmar meg litt når eg skal skrive her. Eg er usikker på om eg har kryssa denne linja tidlegare. Kanskje for nokon, kanskje ikkje for andre. Og kanskje gjer eg det no.

Men eg veit kor mykje eg har lært og kor mykje rikare eg har blitt av å lese sterke blogginnlegg frå modige menneske som har våga å dele. Til dømes trur eg at eg tør påstå at eg har lært meir av å lese bloggar som omhandlar psykisk helse enn eg nokon gong ville gjort på eit profesjonsstudie i psykologi.

Uansett, dette er eit innlegg eg har hatt i magen lenge.

Nokre dagar er slik at ein kan trekkje dei ut av eit tjueein år gammalt liv og vite akkurat nyansen, fargane, lydane og følelsen av dei. Lørdag tiande januar totusenogni er ein slik dag.

Eg befann  meg på den tida på Åsane Folkehøgskule. Vi hadde hatt laurdagsseminar den dagen. Dansing. Deretter hadde vi ete graut og drukke raud saft. Nei, eg drakk ikkje raud saft, men det andre gjorde det. Anke og eg kledde oss så i tjukke jakker og skjerf, og gjekk alle bakkane opp til Spar Hylkje. Eg tenkte på om eg hadde brukbart med pengar, og om pappa hadde ført over dei tre hundrelappane han pleidde å sende til kontoen min kvar måned.

På ettermiddagen sette eg meg til i senga med Dagbladet sitt Magasinet som eg hadde kjøpt på butikken. Eg las om ei grusom menneskeskjebne som gjorde veldig inntrykk på meg. Personen det gjaldt hadde fått heile sitt liv øydelagt, og av ein eller anna grunn byrja eg å tenkje på ei bestemt scene frå "The Hours", der den suicidale Virginia (Nicole Kidman) sit på ein benk med si vesle niese etter at dei nettopp har funne ein død fugl:

-- What happens when you die?

 -- You go back to the place you came from.

For det har eg syntes eg var ein så vakker tanke, heilt sidan den gongen eg såg filmen i ein engelsktime i andreklasse på vidaregåande. Å få kome tilbake til den opprinnelege tilstanden; før alt i denne verda kom med sine støypeformer. "Der ingen kan skade oss. Alle er barn. Beskytta under sola", som eg skreiv i eit word-dokument denne januarlaurdagen for over eit og eit halvt år sidan. Eg trur på det, det gjer eg verkeleg. Så får dei seie kva dei vil. Det bryr meg svært, svært lite.

Så ringte telefonen. Og i løpet av fire sekund hadde ei mammastemme rukke å sagt at ja, det har skjedd noko, og no må du vere sterk, June, og at pappa din er død. Og kvardagen med litteraturlærdom, fjas på internatet i pausene, strikking og leik hadde fått tid til å rakne og eg falle i kne på golvet.

Så begynte ei ny tid. Ei tid med tårer, som kom sorga i forkjøpet. Ei tid utan nok søvn, og lemmer med små blylodd i kvar morgon, som minna meg på det hukommelsen dei få tidelane av tid ikkje greidde å kome på i søvnen sine etterdønningar. Ei tid med rørande omsorg frå mine næraste. Og ei tid med tanketrommelen på full guffe. Den siste tanken eg kanskje sende han, og den handla om pengar? (...) Kvar er han? Kvar er han? (...) Han prøvde å ringe meg ein av dei siste dagane kl. 21:49, og eg tok ikkje telefonen. (...) Det er ikkje vits, det er ikkje meininga at eg skal ha det bra (...) Dei seier eg er sterk, men dei veit ikkje. Dei veit ingenting.

På folkehøgskulen var vi rundt femti elevar, og i overkant av ti lærarar. Ein liten familie, slik som berre dei som har gått på folkehøgskule sjølv kan forstå. Alle får vite det når det skjer noko, og det er i slik situasjonar som den eg hamna i ein verkeleg får sjå kva som bur i folk. Eg fekk ikkje ein einaste reaksjon frå nokon som eg opplevde som vond. Når eg tenker tilbake på det, hugsar eg klemmar, forsiktige ord frå folk som ikkje heilt visste kva dei skulle seie, men som ville vise at dei brydde seg. Eit lett stryk over ryggen mens vi smurte matpakke rundt bordet midt i matsalen, frå nokon som ikkje fann ord i det heile teke. Ein nydeleg blomedekorasjon med sommarfuglar i pluss eit kort frå dei på internatet. Ein lærar som synte omsorg ved å ordne det til slik at eg fekk det lettast mogleg med tanke på fråvære og slikt og formidle bodskapen på morgonsamling mandags morgon, så eg slapp å svare på spørsmål.

Eg var tilbake i undervisinga tysdagen rett etter, og eg veit at det overraska folk. I årboka mi står det i helsingane frå mange ordet "sterk". Det var fleire som sa det til meg, at eg var sterk. Det ordet, i den situasjonen, på det tidspunktet, skulle kome til å bety for meg så mange ting. Eg kunne føle meg tom, stolt og i neste sekund falsk, og så var det berre vondt. Kva skulle eg med styrke når eg berre ville ha pappa tilbake?

Stolt. Den umettelege delen av meg, barnet, som hungra etter bekrefting på å ha pressa krefter langt utanfor mine eigne grenser. Men den bekreftinga hadde ikkje kome før i dei seinare år, då frå alle moglege hald. No plutseleg dei. Og det føltes godt i det vonde, slik som dei første gongane det skjedde. Noko som sjølvsagt førte til sjølvbebreiding på dette tidspunktet, for eg skulle jo sørge.

Falsk. Dei kunne ikkje vite, at eg for ein svært stor del hadde mista han for lenge sidan. At den styrka dei rosa meg for, var for ei sorg som hadde fordelt seg jamt over heile livet mitt, og som ikkje nødvendigvis var sterkast då tapet var permanent i all si tyngd. Som ikkje nødvendigvis innfridde kravet til ei som skal sørge etter eit nært dødsfall. At når dei såg for seg at deira eigne fedre døydde, så såg dei ikkje det same som eg.

For det er ingen som kjem og kondolerar når du mistar faren din til alkoholen.

Pappa som kalla meg lisjevennen heilt til det siste, eit ord eg framleis kan mane fram klokkeklart med han si stemme når eg vil. Pappa som ringte meg for å spørre om eg "bræla" med (dulla med /skjemte vekk) katten, og som sende ein svær pakke med kjøpt bøkefisk (tørrfisk), som er det beste eg veit og som er svinedyrt å kjøpe, til folkehøgskulen jamleg, så ein kunne kjenne det lang vei på lukta når eg opna pakken. Pappa som kunne alt om fiske, båtar og hav, og som aldri var redd for å seie eller skrive at han var glad i meg. Pappa som aldri tok av seg gifteringen trass i at han og mamma skilte seg ti år før. Pappa som sa "shit happen" utan 's' på slutten, og som fekk meg til å le meg ihel. Pappa som følte så mykje at han måtte drukne det. (Slik ser i alle fall eg det).

Pappa som eg saknar, og som ville ha fylt seksti år i går.

Farfar og pappa.

Eg veit ikkje heilt kva hovudgreia i det eg prøvar å seie her, er. Kanskje at det fins så mange slags typar sorg. Og at dei største er ofte dei ein ikkje ser. Dei som fordelar seg ut over mange dagar og netter, veker, månader, år. Dei som ikkje kjem som ei bombe i telefonform, men som små glassplintar. Redslar utan ord, slitte håp, brotne løfter. Det som ikkje skal skje men som skjer igjen og igjen. Utan at nokon si verd rasar saman utanom di eiga, vesle, store, einaste.

Og så er det veldig viktig for meg å streke under at pappa er eit mangenyansert mosaikkbilete som eg berre har fått ein del av gjennom dei nitten åra av han sitt og mitt liv vi delte. Følgjeleg blir det eg "veit" om han berre ein mikroskopisk del - og det du no les endå, endå mindre. Men i denne ørvesle biten er det mykje å ta omsyn til. Mamma, søskena mine, onkler, tanter og så vidare. Det seiast at kvart familiemedlem har sin eigen familie. Eg håpar ikkje eg har krenkt nokon ved å skrive dette, og at eg har fått fram det eg ville seie om sorg og om den snillaste og einaste pappaen i livet mitt.

Gratulerer med vel overstått <3